Polska Stacja Badawcza w Kairze

Polska Stacja badawcza w Kairze, założona w 1959r. przez prof. Kazimierza Michałowskiego podlega Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Centrum (znane za granicami kraju jako Polish Centre of Mediterranean Archaeology) zajmuje się organizacją, koorydnacją oraz późniejszym opracowaniem badań archeologicznych, konserwatorskich i rekonstrukcyjnych na terenie północno-wschodniej Afryki (Egipt i Sudan), Bliskiego Wschodu (Liban, Syria, Irak, Jordania, Iran oraz Kuwejt) oraz Cypru. Stacja natomiast ma za zadanie sprawować nadzór merytoryczny i administracyjny nad badaniami prowadzonymi na terenie Egiptu, reprezentować polskich badaczy wobec władz egipskich jak i innych ośrodków archeologicznych w Kairze oraz po prostu być ich domem, ich bazą w Egipcie. Pełni ona również funkcję jednostki naukowej posiadającej własną bibliotekę i organizującej cykliczne wykłady na temat najnowszych polskich odkryć archeologicznych.

Dane adresowe:
Biuro w Kairze (Egipt)
11, Mahalla (tamże Biblioteka)
tel.: (+20 2) 2415 62 78
fax: (+20 2) 2290 44 59
14, Nazih Khalifa (dawniej Baron Empain)
tel./fax: (+20 2) 2415 98 98
Cairo-Heliopolis, Egypt
e-mail: cairo.pcma@uw.edu.pl

 

2

Prof. Kazimierz Michałowski w trakcie wykopalisk w Faras – Muzeum Narodowe w Warszawie, fotografia z archiwum (za Laskowska – Kusztal 2007)

Pierwsze próby zaznaczenia pozycji polskich archeologów w Egipcie miały miejsce w 1937 roku, kiedy to prof. Kaziemierz Michałowski rozpoczął wykopaliska w Edfu, w ramach współpracy Uniwersytetu Warszawskiego z Francuskim Instytutem Archeologii Orientalnej w Kairze. Po trzech sezonach badań i ich zawieszeniu spowodowanym II Wojną Światową, dwie dekady później, w 1959r. nastąpiło otwarcie polskiego ośrodka naukowego w Kairze przy ul Baron Empain 14. Polska placówka badawcza działała już od 1957 roku, jednak w prywatnych mieszkaniach. Powołanie stałej placówki naukowej działającej obok renomowanych instytutów archeologicznych było dowodem uznania dla osiągnięć polskiej archeologii nad Nilem. Kierownikiem placówki noszącej oficjalna nazwę Polska Stacja Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego w Kairze został Kazimierz Michałowski, który pełnił tę funkcję do śmierci ( do 1981 roku), sekretarzem naukowym natomiast został Tadeusz Andrzejewski. Sama oficjalna uroczystość otwarcia Stacji miała miejsce w kwietniu 1960 roku i nie przeszkodził jej nawet chamsin, który został określony jako „najgorszy ze wszystkich”. Po otwarciu placówki w Kairze polskie wykopaliska w Egipcie i na Bliskim Wschodzie ruszyły pełną parą. W 1959 roku rozpoczęto badania w Palmyrze (Syria), w 1960 na Kom el-Dikka (Aleksandria) oraz w świątyni Hatszepsut (Deir el-Bahari). Ponadto Polacy wzięli udział w akcji ratowania nubijskich świątyń w ramach akcji UNESCO (Dabod i Tafa) oraz zrealizowali projekt przeniesienia świątyni w Abu Simbel. W trakcie akcji UNESCO odkryto również znaczącego dla archeologii Sudanu stanowisko Faras. W kolejnych latach rozpoczęto badania na Cyprze (Nea Pafos), Tell Atrib (Kom A, Kom Sidi Yusuf oraz od 1985r wykopaliska polsko-egipskie), w Kairze (Meczet Emira Qurqumasa), Qasr Ibrim, w Dolinie Królów (grobowiec Ramzesa IV), Abu Simbel, Starej Dongoli oraz Kadero. Z każdym rokiem wzrastała liczba stanowisk badanych przez polskich naukowców.

Stacją po śmierci prof. Michałowskiego w styczniu 1981r. zaczęli zarządzać w poczatkowych latach kolejno wybitni polscy archeolodzy będący jednocześnie jego uczniami (lista poniżej). Zgodnie z obowiązującym od stycznia 1979r. statutem, kierownika powoływał Rektor Uniwersytetu Warszawskiego w porozumieniu z Ministrem Nauki i Szkolnictwa Wyższego z grona naukowców o znaczącym autorytecie. Od 2007 roku natomiast, zgodnie z regulaminem Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW, dyrektora Stacji Badawczej w Kairze powołuje dyrektor Centrum na podstawie wyników konkursu. W chwili obecnej w Stacji w Kairze zatrudnione są osoby podlegające bezpośrednio dyrektorowi Stacji na stanowiskach m.in. administracyjno-gospodarczych i technicznych.

Kierownicy i Dyrektorzy Stacji (dziś Centrum):
Kazimierz Michałowski (1959 – 1981)
Zofia Sztetyłlo (1981)
Waldemar Chmielewski (1982)
Wiktor Andrzej Daszewski (1982 – 1991)
Michał Gawlikowski (1991 – 2005)
Piotr Bieliński (2005 – obecnie)

Zastępca Kierownika:
Grzegorz Majcherek (2000 – 2012)
Tomasz Waliszewski (2012 – obecnie)

Kierownik Stacji Badawczej w Kairze:
Michał Gawlikowski (2002 – 2005)
Zbigniew E. Szafrański (2005 – 2015)
Artur Obłuski (2015 – obecnie)

Sekretarze Naukowi Stacji Badawczej w Kairze:
Tadeusz Andrzejewski (1959 – 1961)
Władysław B. Kubiak (1961 – 1966)
Wiktor Andrzej Daszewski (1966 – 1976)
Włodzmierz Godlewski (1976 – 1979)
Wiktor Andrzej Daszewski (1979 – 1982)
Marek Marciniak (1982 – 1984)
Włodzimierz Godlewski (1984 – 1985)
Franciszek Pawlicki (1985 – 1995)
Tomasz M. Herbich (1995 – 2000)
Marek Lemiesz (2000 – 2002)

Asystenci Dyrektora Starcji Badawczej w Kairze:
Jadwiga Iwaszczuk (2002 – 2004)
Tomasz Pelc (2004 – 2006)
Michał Neska (2006 – 2007)
Michał Kurzyk (2007 – 2008)
Michał Neska (2008)
Mariusz Drzewiecki (2008 – 2009)
Michał Neska (2010 1 poł.)
Szymon Zdziebłowski (2010 2 poł.)
Robert Ryndziewicz (2011 – 2012)
Jakub Ordutowski (2013 – 2014)
Tomasz Kania (2015 – obecnie)

1

Kair. Siedziba Stacji Badawczej na ul. Mahalla 11 – fot. W. Jerke (za Bernhard 1995)

Zwiększająca się liczba ekspedycji obejmujących swym działaniem nowe stanowiska (m.in Naqlun, Marina el-Alamein, Marea, Peluzjum, Sakkara, oaza Dahla czy Tell er-Retaba) spowodowała potrzebę zmian organizacyjnych i struktur administracyjnych Stacji. W 1986 r. powołano Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW im. Kazimierza Michałowskiego z siedzibą w Warszawie, któremu podlega Stacja w Kairze i wszystkie misje terenowe. W 1994 roku natomiast Centrum otrzymało nową siedzibę w Kairze, zakupioną dzięki Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej.

Obecność polskich archeologów na terenie Egiptu uległa ogromnemu zwiększeniu na przełomie czasu: z trzech stanowisk badanych w latach 60-tych XXw. mamy dziś kilkanaście. Rozpoczęto na większą skalę badania nie tylko na terenie Egiptu, ale również na Bliskim Wschodzie m.in. w: Tell Arbid, Tell Qaramel, Hawarte (Syria), Chhim/Jiyeh (Liban),  oraz w Sudanie:  El-Zuma, Banganarti, Selib, Ghazali i rejon IV katarakty. Co roku kilkudziesięciu polskich badaczy, w tym: ok. 50 archeologów, konserwatorów, antropologów oraz architektów bierze udział w badaniach na terenie Egiptu. Przez ten okres Polacy nawiązali liczne kontakty zarówno z egiptologami innych narodowości jak również ze środowiskiem egipskich badaczy, urzędników, inspektorów czy robotników. Stanowiska badane przez Polaków wpisały się na dobre do historii wykopalisk na terenie Egiptu. Świątynia Hatszepsut oraz świątynia Totmesa III w Deir el-Bahari stały się przykładem znakomitej restauracji i konserwacji, Kom el-Dikka przykładem świetnego zaprezentowania stanowiska dla turystów, natomiast Tell el-Farcha symbolem znaczących odkryć dla archeologii i historii Egiptu.

autor: K. Juszczyk-Futkowska

Bibliografia:

  • Bernhard M.,L. (1995), Od Nilu do Eufratu: polska archeologia śródziemnomorska 1981-1994, Warszawa
  • Laskowska – Kuszal E., Aksamit J. (2007), Seventy Years of Polish Archaeology in Egypt, Polish Centre of Mediterranean Archaeology University of Warsaw

Oraz

  • Szaro – Stachelska M. (2011) Polacy w badanich starożytnego Egiptu i Sudanu – niepublikowana praca magisterska pisana pod opieką Prof. dr hab. Krzysztofa Ciałowicza, Instytut Archeologii UJ