Odnaleziony król. Odkrywanie grobowca Tutanchamona, cz. I

rp_P3270337-300x245.jpg

Widok na Dolinę Królów. Zdj. M.K.

Bogactwa, jakie odnaleziono w grobowcu Tutanchamona, zapierają dech w piersiach i nasuwają pytanie „jakież skarby mogły się kryć, chociażby w grobowcu Seti I?” Mimo wszystko, nie dają one jednoznacznych odpowiedzi dotyczących panowania i życia młodocianego władcy.

Najprawdopodobniej na świat przyszedł w nowej stolicy państwa egipskiego – Achetaton, dzisiejsza el-Amarna. Chociaż jego pokrewieństwo z Echnatonem było często kwestionowane, niewykluczone, że był jego synem, czego dowodzić ma inskrypcja odnaleziona w el-Aszmunein. Na tron wstąpił będąc jeszcze dzieckiem. Niedługo potem, jako młody, wkraczający w dorosły wiek mężczyzna, zmarł. Jego młodociany wiek poświadczają badania, jakie zostały przeprowadzone na mumii faraona.

Nie wiadomo, kim była jego matka. Nie była to raczej Nefertiti, która dała Echnatonowi tylko córki. Badacze biorą pod uwagę jedną z dalszych żon Echnatona, Kiję, ale ona także przedstawiona jest na reliefach tylko w towarzystwie córki. Czy zatem była matką Tutanchamona? Raczej nie. Więc kto? Póki, co na to pytanie nie ma jaszcze odpowiedzi.

Nie zależnie od tego, kim była jego matka, los chłopca został przesądzony i w roku 1333 roku p.n.e. wstąpił on na tron, posługując się jeszcze imieniem Tutanchaton. Panował przez dekadę, ale faktyczne stery pozostawały przypuszczalnie w rękach innych ludzi.

Jednym z najważniejszych wydarzeń związanych z panowaniem Tutanchamona była kwestia odnosząca się do polityki wewnętrznej. Opuszczono Achetaton, które stało się stolicą za czasów Echnatona, przenosząc dwór królewski do Memfis. Z kolei Teby ponownie stały się centrum religijnym Egiptu. Ponadto para królewska zrezygnowała z używania formy „Aton”, zawartej w swoich imieniach, na rzecz „Amon”. Wiązało się to z przywróceniem tradycyjnego porządku wierzeń, który został porzucony przez ojca Tutanchamona, owładniętego ideą wprowadzenia wiary w jednego boga – Atona.

Chociaż okres rządów Tutanchamona był stosunkowo krótki, pozostawił on po sobie liczne zabytki, które przetrwały do naszych czasów. Jednym z nich jest wspomniany wyżej, kamienny blok odkryty w el-Aszmunein. Widnieje na nim przedstawienie Tutanchamona i jego żony Anchesenamon, któremu towarzyszy tekst wskazujący na to, że młody faraon był synem Echnatona.

W Karnaku, w znajdującym się tam kompleksie świątynnym, postacią młodego władcy udekorowano trzeci pylon. Wiadomo także, że w czasie jego panowania rozpoczęto likwidację świątyń Echnatona oraz wszczęto usuwanie zniszczeń, jakich dokonali zwolennicy Atona. Odnowiono między innymi fasady szóstego pylonu w świątyni.

Inne prace, które przypisuje się Tutanchamonowi to aleja sfinksów z głowami baranów, jaka łączy dziesiąty pylon okręgu Amona ze świątynią Mut, jego boskiej małżonki. Znajdują się w kompleksie świątynnym także stele przedstawiające Tutanchamona przed obliczem bogów: Amona i Mut. Na dziedzińcu bogini Mut odkryto ogromny posąg siedzącego króla. Ponadto, w podłodze pierwszego dziedzińca Wielkiej Świątyni, odkopano kolejne dwa posągi, przedstawiającego stojącego monarchę. Znajdowała się tam także rzeźba przedstawiająca króla w towarzystwie Amona i Mut. Rzeźby, stele i inne pomniejsze zabytki odnajdowano także w innych miejscach, do których zaliczyć należy przede wszystkim Luksor, Teby Zachodnie, czy Memfis. Także na terenie Nubii król pozostawił po sobie ślad w postaci wybudowanych z jego polecenia świątyń: w Kawa i w Faras.

Tutanchamon, jak każdy inny władca otaczał się armią urzędników, którzy stanowili łącznik między jego boską osobą a świeckim ludem, z którym miał ograniczony kontakt. Wśród najważniejszych, którzy w kolejnych latach odcisnęli piętno na historii Egiptu, znajdował się Eje, będący najbliższym królowi człowiekiem i pełniącym funkcję głównego doradcy. Przypuszcza się, że był on spokrewniony z rodziną królewską, dlatego po przedwczesnej śmierci króla, mógł samodzielnie sprawować władzę.

Kolejnym ważnym człowiekiem, którego potęga militarna równoważyła wpływy Eje, był Horemheb – naczelny dowódca. O jego sukcesach wojskowych mówią wspaniałe ozdoby, jakie odkryto w jego grobowcu, znajdującym się w Memfis. Kiedy zasiadł na tronie, przygotowano dla niego drugi grobowiec w Dolinie Królów.

Trudno powiedzieć, patrząc z perspektywy czasu, dlaczego Tutanchamon był konsekwentnie pomijany przez kolejnych następców na listach królów. Może jego panowanie nie było pasmem sukcesów militarnych, gospodarczych, czy politycznych, ale to właśnie on przywrócił w kraju stare, wielowiekowe porządki religijne, nawracając wierzenia na dobrze znane tory, dzięki czemu kapłani Amona odzyskali utraconą na krótki czas władzę. Niemniej jednak to właśnie owe zapomnienie, na które go skazano przyczyniło się do tego, że jego grób przetrwał do naszych czasów.

Silna wiara, że nietknięty grobowiec Tutanchamona czeka na odkrycie przez kilka lat była motorem działań Howarda Cartera i lorda Carnarvona, którzy nie szczędzili wysiłków i finansów, aby go odszukać. Ich wytrwałość została sowicie nagrodzona.

4 listopada 1922 roku odkryto schody wiodące w dół, gdzie na drzwiach, broniących dostępu do wnętrza, odnaleziono pieczęcie z imieniem króla. Tutanchamon został odnaleziony…

Victoria Gische

Źródło: N.Reeves, Tutanchamon. Król, grobowiec, skarb królewski, Warszawa 1998