Region Sakkara był sercem starożytnego Egiptu; tam znajdowała się nekropolia jego dawnej stolicy - Memfis, tam wzniesiono piramidę schodkową faraona Neterichet-Dżosera z III dynastii (około 2680 roku p.n.e.). Nowożytna egiptologia skupiała się na tym stanowisku już bez mała 150 lat. Dotychczas jednak eksplorowano teren po południowej, wschodniej i północnej stronie piramidy, pozostawiając z dość niezrozumiałych względów stronę zachodnią; utarła się opinia, że znajduje się tam kamieniołom. W 1987 r. misja Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW przeprowadziła wstępne rozpoznanie w Sakkara; wykazało ono, że cały teren przylegający od strony zachodniej do zespołu grobowego piramidy Dżosera jest wielkim cmentarzyskiem z okresu od III tysiąclecia p.n.e. do czasów bizantyjskich. Polska ekipa odkryła wówczas mur biegnący równolegle do piramidy zbudowany z bloków kamiennych, połączonych zaprawą mułową. Po obu stronach muru znajdowały się fajansowe płytki podobne do tych, które dekorowały podziemne pomieszczenia piramidy Dżosera. Wykopaliska podjęto jednak jesienią 1996 r. Po przeprowadzeniu rozpoznawczych poszukiwań geofizycznych, ekipa prof. Karola Myśliwca natrafiła na grobowiec, który okazał się mastabą królewską. Wiele elementów tego grobowca przypomina rozwiązania z odkrytego wcześniej w tym samym rejonie pochówku faraona Nineczera z II dynastii. Wiadomo, że pochowano tam 5 władców tej dynastii - odkryto dotąd tylko dwa groby. Być może jest to brakujący grobowiec faraona Ranepa lub któregoś z następców Nineczera; został on jednak zniszczony przez dużo większy i młodszy grobowiec z dwoma szybami, pochodzący z czasów Dżosera. Gdyby okazało się, że jest to legendarny grób Imhotepa, odkrycie byłoby wydarzeniem na skalę światową.

  

W piasku nad grobowcem grzebano zmarłych przez okres co najmniej tysiąca lat. Odkryto również inne grobowce z okresu Starego Państwa, w tym rewelacyjny grób dostojnika Meref - Nebef (z czasów VI dynastii) zwanego także Fefi, oraz cmentarz z Okresu Ptolemejskiego. Pionowy, piętnastometrowy szyb wykuty w skale, prowadził do niewykończonej komory grobowej z pustym sarkofagiem. W pobliżu archeolodzy natrafili na dziesięć kolejnych szybów - oddzielone były murami, w górnej części ułożonymi z cegieł, poniżej - z kamieni; jeszcze niżej przegrody przechodziły w litą skałę, i dopiero w niej wykute były właściwe szyby. Trzy wyróżniają się wielkością; jeden z nich otoczony jest kilkoma mniejszymi. Odkryto w nich wspaniałą piętnastocentymetrową drewnianą figurkę Nubijczyka oraz fragmenty stel z hieroglificznymi inskrypcjami. Do rejonu, w którym grupują się szyby, przylegają ceglane nieckowate konstrukcje, być może rodzaj ofiarnych ołtarzy. Tuż pod powierzchnią odkrywki znaleziono duże ilości materiału zabytkowego. Fragmenty monumentalnej architektury przeplatają się ze szkieletami, mumiami i sarkofagami z czasów ptolemejskich i rzymskich. Niektóre mumie przykryte są wtórnie użytymi kamiennymi "ślepymi wrotami" ze Starego Państwa.

  

W kolejnym sezonie archeolodzy natrafili na głęboki próg skalny w linii północ - południe, biegnący równolegle do piramidy Dżosera. Podczas oczyszczania terenu okazało się, że tkwi w nim wielka ilość szkieletów, niektóre wyposażone w proste kartonaże. Zmarłych pochowano w czasach ptolemejskich, czyli około 2000 lat później niż wykuto podziemia; natomiast w piasku wypełniającym 22-metrowy korytarz wykuty w skale odkryto skupisko kości zwierzęcych. Kości początkowo uznane za czaszki krokodyli, po złożeniu przez paleozoologa okazały się ogromnymi sumami. Poza tym w skupisku znalazły się szkielety małpy, osła, lisa, młodego lwa, oraz dwu dzików, świętych zwierząt Seta; pod kośćmi leżał drewniany harpun. Odsłonięto 10-metrowy, wykuty w skale korytarz po zachodniej stronie piramidy Dżosera; ze ścian prowadzą wejścia do sześciu bocznych kaplic. Każda z nich ma starannie wypracowaną fasadę i nadproże, pomiędzy wejściami znajdują się pilastry. W posadzce kaplic znaleziono wyloty szybów grobowych; także z posadzki korytarza i z dziedzińca wiodą w głąb skały otwory szybów - doliczono się już dwudziestu.
Ten unikatowy w skali całego Egiptu obiekt zbadany będzie jednak zapewne dopiero w przyszłym sezonie. Rozpoczęto natomiast eksplorację szybów; największy ma głębokość ponad 8 m.; zakończony jest komorą grobową, zbadano cztery wykute w skale szyby grobowe. Wejście do kolejnej komory przylegającej do tego kompleksu od północy zagradzają dwie duże kamienne płyty; z kolei dwa korytarze prowadzą do podziemi, z szybu południowego w głąb skały wiedzie ukośna rampa. Trzy szyby zawierały szkielety z darami grobowymi - m.in. wotywnymi figurkami. Znaleziono także odcisk pieczęci w glinie, przedstawiający władcę stojącego przed bogiem siedzącym na tronie. W innym szybie znaleziono fragmenty malowidła na warstwie pobielonej zaprawy; pochodzą z dolnej części obrazu przedstawiającego człowieka prowadzącego gazelę. Zdaniem prof. Myśliwca, pierwotnie była to część dekoracji ściennej w komorze grobowej. Kolejne sezony wykopaliskowe w Sakkara zapowiadają się więc niezwykle interesująco...

Zobacz także galerię "Misja Sakkara"

PATRON I SPONSOR POLSKICH WYKOPALISK W SAKKARA