Dział "Podróżnicy polscy w Egipcie" pomyślany został jako zbiór krótkich haseł słownikowych. Aby uniknąć powielania fragmentów innych działów (na przykład "Dziejów polskiej egiptologii", o charakterze chronologicznej narracji) poszczególne hasła imienne uwzględniają głównie postacie nie przywołane w innym miejscu (ponieważ na przykład ich podróż nie miała żadnego, lub miała znikomy wpływ na poznawanie dziejów Egiptu), bądź skupiają się na ściśle podróżniczych wątkach dotyczących postaci w innych miejscach uwzględnionych.

Każde hasło skonstruowane jest z następujących elementów:
1. imię, nazwisko, podstawowa informacja biograficzna;
2. data podróży do Egiptu;
3. trasa podróży (czasami domniemana);
4. przejawy zainteresowania starożytnościami egipskimi;
5. opcjonalnie - tematyczna informacja bibliograficzna podmiotowa i przedmiotowa (pomijam opracowania przywołane poniżej oraz Polski Słownik Biograficzny).

Powyżej, po lewej stronie znajduje się miniaturowa mapa Egiptu; można kliknąć na nią, albo tutaj, aby uzyskać powiększenie, przydatne być może podczas lektury tej strony.
Strona jest nieustannie rozbudowywana i daleka od kompletności ! Będę niezmiernie zobowiązany za wszelkie sugestie, uwagi, uzupełnienia.

Bibliografia związana z zagadnieniem polskiego podróżnictwa do Egiptu nie jest zbyt obszerna; do dziś za podstawową uważana jest praca Jana Stanisława Bystronia Polacy w Ziemi Świętej Syrji i Egipcie, Kraków 1930, oraz, bardziej marginalnie, Stanisława Jana Gąsiorowskiego Badania polskie nad sztuką starożytną; relacje podróżników-kolekcjonerstwo-badania naukowe. (PAU, Kraków, 1948). Adam Jerzy Benis, historyk i dyplomata, przebywający w latach 1931-35 w Kairze jako sekretarz poselstwa polskiego, prowadził rozległe studia archiwalne planując obszerne, monograficzne dzieło o historii relacji polsko-egipskich; pośmiertnie (1938) wydano jedynie fragment jego pracy skupiający się na polskich emigrantach popowstaniowych w Egipcie (Une mission militaire polonaise en Egypte); los innych zebranych materiałów nie jest znany. W 1972 roku ukazała się książka Jana Reychmana, Podróżnicy polscy na Bliskim Wschodzie w XIX w., nie obejmuje ona - świadomie przez Reychmana wyłączonego, Egiptu. Autor zapowiedział wydanie osobnego tomu, jednak nie zostało to zrealizowane. Natomiast ukazało się kilka prac o charakterze głównie słownikowym, z których na wspomnienie zasługują: Marka M.Dziekana, Polacy a świat arabski. Słownik biograficzny. (Gdańsk 1998) oraz Polscy podróżnicy w Egipcie XVI - XIX w. (Warszawa 1985, wydanie powielaczowe UW). Nie można także pominąć ogólnego Słownika podróżników polskich Wacława i Tadeusza Słabczyńskich, Warszawa 1992.
Niestety, są poważne zaległości w "promowaniu" polskich podróżników odwiedzających Egipt; na przykład wspaniałe wydawnictwo The Discovery of Egypt. Artists, Travellers and Scientists (F.Beaucour, Y.Laissus, C.Orgogozo, Flammarion, Paris, 1990) czy The Rediscovery of Ancient Egypt. Artists and Travellers in the Nineteenth Century (P.Clayton, Thames&Hudson, London 1982) wcale nie uwzględniają Polaków, a inna książka poświęcona temu zagadnieniu - J., P.Starkey (ed.:) Travellers in Egypt. (I.B.Tauris, London-New York, 1998) zawiera wprawdzie artykuł o podróży Juliusza Słowackiego, ale bardzo nieścisły (jako najważniejszy literacki plon wizyty Słowackiego w Egipcie analizowany jest... Ojciec zadżumionych!). Natomiast najświeższa chyba bio-bibliografia tego zagadnienia: Martina R. Kalfatovicia, Nile Notes of a Howadji: A Bibliography of Traveler's Tales from Egypt, from the Earliest Time to 1918. (Scarecrow Press Inc, Metuchen-London, 1992) na 1150 przywołanych postaci, uwzględnia jedynie Radziwiłła "Sierotkę" (nr 0058). Dopiero Who Was Who in Egyptology, i to w ostatniej edycji (London 1995) podaje nieco większą porcję nazwisk Polaków - podróżników.

Na koniec jeszcze jedna ważna uwaga; świadomie ograniczyłem ramy czasowe poniższego słowniczka, unikając wkraczania w wiek XX, a już zdecydowanie poza jego pierwszą połowę. Dobór haseł z czasów późniejszych uznałem za zbyt trudny (rozwój masowej turystyki); Nie uwzględniam także podróży podejmowanych przez zawodowych archeologów czy egiptologów.

Tadeusz Ajdukiewicz 1852-1916; malarz, podróżnik;
W 1877 wyjechał wraz z Władysławem Branickim w podróż po Bliskim Wschodzie; zwiedziwszy Egipt i Nubię zafascynował się tematyką orientalną i sporządził wielką ilość studiów malarskich; orientalizm dominował także w późniejszej twórczości (w 1894 przebywał jako gość sułtana Abdul Hamida w Stambule). Niestety jego dorobek został rozproszony, w muzeach znajdują sie pojedyncze dzieła. Nie jest znany zakres jego zainteresowań starożytnością.
bibl.: Słownik Artystów Polskich, t.I, Wrocław 1971.

Tomasz Franciszek Ksawery Bartmański 1797-1880; oficer, inżynier, podróżnik;
Z bardzo wysokim prawdopodobieństwem uczestniczył w wyprawach do źródeł Nilu podjętych na zlecenie Muhammada Alego przez J.P.d'Arnauda w 1842 r.
Wg. relacji zebrał kolekcję m.in.egipskich starożytności, którą utracił jednak z powodu kwarantanny na Malcie.
bibl.: w rękopisie pozostaje jego Pogląd na Egipt.

Henryk Leopold Bartsch 1832-1899; pastor ewangelicki;
W roku 1861 przebywał w Egipcie podczas pielgrzymki do Ziemi Świętej.
Znajomość Egiptu ograniczyła się do Kairu; jego zainteresowania starożytnością są bardzo umiarkowane.
bibl.: Wspomnienia z podróży do Kairu i Jerozolimy odbytej w roku 1861, W-wa 1873; Z teki podróżnika. Szkice..., W-wa 1883.

Wojciech Bobowski "Ali-bej" ok.1610-1675; podróżnik, orientalista, poliglota;
Porwany w młodości przez Tatarów, trafił jako niewolnik na dwór sułtański; po wielu latach wyzwolony za zasługi naukowe; szybko awansował w dworskiej hierarchii. Niedoceniony prekursor nowoczesnego europejskiego orientalizmu.
W Egipcie przebywał przez wiele lat od ok.1645; niestety nic nie wiemy o zainteresowaniach strarożytnością.
bibl.: F.Siarczyński, Wiadomość o Woyciechu Jaxie z Bobowej..., "Czasopism Naukowy Księgozbioru Ossolińskich", 1/1, Lwów 1828.

Tytus Liwiusz Boratyni - Tito Livio Burattini 1653-1681; spolonizowany Włoch, podróżnik, uczony wielu specjalności, wynalazca;
Przebywał w Egipcie w latach 1637-41; uważany za jednego z poważnych prekursorów egiptologii. Wydaje się, iż podczas wykonywania topograficznej mapy Egiptu poznał praktycznie całą egipską dolinę Nilu, interesując się dostępnymi zabytkami; przeprowadził także dokładne badania piramid nekropoli memfickiej (w tym Giza). Niestety wyniki studiów utracił podczas powrotu do Europy.
bibl.: A.Hniłko, T.L.B.- Włosi w Polsce, Kr.1922.

Aleksander 1821-1877, oraz Konstanty 1824-1884, Braniccy; bracia, przyrodnicy, podróżnicy;
W Egipcie przebywali w latach 1863-64 oraz 1872-74 (tylko Aleksander); jako zoolodzy - Aleksander koncentrował się na entomologii, Konstanty na ornitologii, swoją uwagę skupiali niemal wyłącznie na swoich naukowych specjalnościach.
bibl.: A. i K. hrabiowie Braniccy, "Wędrowiec", 21/1877.

Florian Antoni Braunek 1797-1871; podróżnik, żołnierz;
Kapitan w służbie francuskiej; następnie instruktor w armii Muhammada Alego, w Egipcie przebywał ok. 1824-30; uczestnik walk m.in.w Etiopii i Sudanie. Na wieść o Powstaniu Listopadowym powrócił do Warszawy; po jego upadku wyjechał do Stanów Zjednoczonych.
W 1830 podczas powrotu do Kraju utracić miał w katastrofie okrętu "ogromne, zebrane w Egipcie zbiory starożytności".
bibl.: J.Śliwa, Skarabeusz zielnicki, "Meander" 7-9/90

Adam Prosper Burzyński 1753-1830; reformata, biskup, misjonarz na Bliskim Wschodzie; przez pewien czas był kapelanem i tłumaczem przy wojskach napoleońskich w Egipcie;
W Egipcie z przerwami od 1791 do 1810; 1798 (?) przeor klasztoru w Kairze; 1802-1808 "prefekt apostolski Górnego Egiptu".
Nie wiemy nic o jego zainteresowaniach starożytnością, nie znamy żadnych ew. pamiętników z tego okresu.
bibl.: J.Wiśniewski, A.P.B. od 1820 do 1830, biskup sandomierski, 1929; Encyklopedia Katolicka, Lublin 1976.

Ludwik Bystrzonowski 1797-1878; generał, działacz emigracyjny, pisarz;
Po upadku Powstania Listopadowego wyjechał w 1833 wraz z Henrykiem Dembińskim do Egiptu; jako oficer podróżował także po innych krajach Bliskiego Wschodu.
Posiadał niewielką kolekcję zabytków staroegipskich; m.in. do Uniwersytetu Jagiellońskiego przekazał w 1837 mumię wraz z sarkofagiem.
bibl.: A.Benis, Un mission militaire polonaise en Egypte, Kair 1938; C.Z.Gałczyńska, Le premier sarcophage Egyptien en Pologne?, Melanges offerts a K.Michałowski, W-wa 1966.

Stanisław Chlebowski 1835-1884; malarz, podróżnik;
W 1864 wyjechał na zaproszenie sułtana Abdul Aziza do Stambułu, gdzie został nadwornym malarzem; zafascynowany tematyką orientalną, uczynił z niej główny motyw malarski. Od 1873 do 1876 przebywał kilkakrotnie w Egipcie, spotykając się z Wł. Kościelskim (Sefer Paszą). Starożytnością interesował się umiarkowanie.
bibl.: Słownik Artystów Polskich, t.I, Wrocław 1971.

Edmund Franciszek Maurycy Chojecki - Charles Edmond 1822-1899; literat, działacz emigracyjny;
Do Egiptu wyjechał w 1849 w celu przeprowadzenia studiów orientalistycznych; pomimo wielokrotnych późniejszych podróży w inne rejony świata, powracał na Bliski Wschód, tam też (podobnie jak we Francji) zdobył wpływy i koneksje. W 1867 mianowano go komisarzem i organizatorem działu egipskiego na wystawie powszechnej w Paryżu.
bibl.: L'Egypte a l'exposition universelle, Paris 1867; A.Chojecki, E.C. (Charles Edmond), "Głos" 49-50/1899.

Leon Cienkowski 1822-1887; biolog, podróżnik;
W 1847 przybył do Egiptu z rosyjską ekspedycją geologiczną; wyprawa przebyła trasę od Aleksandrii aż do górnego biegu Nilu Błękitnego (zakończona 1850); Cienkowski skupiał się jednak na badaniach botanicznych, choć być może zebrał także jakieś przedmioty starożytne; zbiory jednak przepadły jeszcze w Afryce.
bibl.: Kilka rysów i wspomnień z podróży po Egipcie, Nubii i Sudanie, "Gazeta Warszawska" 88-122/1853.

Henryk Dembiński 1791-1864; generał, uczestnik Powstania Listopadowego, emigrant;
W Egipcie przebywał od 1833 do 1834; próbował oferować swoje umiejętności wojskowe przy reorganizacji armii egipskiej, przeprowadzanej przez Muhammada Alego (bez powodzenia wskutek rosyjskich nacisków dyplomatycznych); prawdopodobnie nie odwiedził innych miejsc poza Aleksandrią i Kairem.
Podczas pobytu zebrał pewną ilość drobnych zabytków przekazanych głównie ks.Adamowi Czartoryskiemu do Puław, oraz mumię kota do zbiorów UJ.
bibl.: Relacja z podróży mojej do Egiptu; A.Benis, Un mission militaire polonaise en Egypte, Kair 1938.

Bronisław Dębski 1874-1927; entomolog;
W Egipcie przebywał od 1908 roku; osiedlił się na stałe w Heluanie, tam też zmarł; był wiceprezesem Egipskiego Towarzystwa Entomologicznego. Zainteresowania skupiał jednak na własnej specjalności naukowej.
bibl.: K.S.Rouppert, Polski uczony w Egipcie "Orzeł Biały" 10/1944.

Łukasz Dobrzański 1864-1909; pionier fotografii, podróżnik;
W Egipcie przebywał wielokrotnie, ze względu na stan zdrowia spędzał tam zimowe miesiące co najmniej w latach 1893-95.
Podczas pobytów wykonał kilkaset bezcennych fotografii, zniszczonych niestety podczas Powstania Warszawskiego; znamy zaledwie kilka, opublikowanych w prasie w pocz.XX w. D.prowadził amatorskie poszukiwania archeologiczne, najprawdop. w okolicach Koptos; do zbiorów Kunsthistorisches Museum w Wiedniu przekazał znalezione przez siebie naczynie.
bibl.: J.Śliwa, Łukasz Dobrzański jako jeden z prekursorów polskich zainteresowań starożytnym Egiptem "Meander" XXIX/1974.

Kazimierz Dorszewski 1826-1915; ksiądz z Gniezna; wydał "Zapiski i wrażenia z podróży do Ziemi Świętej i Egiptu odbytej w roku 1872", nakładem i drukiem J.B.Langiego, Gniezno 1878.

Józef Drohojowski 1740-1811; reformata, misjonarz; pod koniec życia prowincjał Małopolski;
W Egipcie przebywał w związku z obowiązkami misyjnymi od 1788 do 1791; był m.in. definitorem kustodii Ziemi Świętej; trasa podróży po Egipcie: Aleksandria - Damietta - Rosetta - Kair (piramidy), nekropola memficka.
Brak głębszych zainteresowań kulturą starożytnego Egiptu.
bibl.: Pielgrzymka ks.J.D., reformata, do Ziemi Św., Egiptu..., 1812; Kronika Drohojowskich, Kr. 1904-6.

Karol Drzewiecki 1805-1879; pisarz;
W latach 1847-48 podjął podróż do Egiptu i Palestyny. Pozostawił skromną relację ze swojej wyprawy.
bibl.: Listy z podróży na Wschód, "Athaeneum", Wilno 1848-50.

Mieczysław Geniusz 1853-1920; inżynier hydrolog, orientalista;
W 1885 wyjechał do Egiptu, gdzie pracował (w Ismailii) przy budowie Kanału Sueskiego; do Kraju powrócił po odzyskaniu niepodległości;
Amatorsko interesował się egiptologią, przyjaźnił się m.in. z Tadeuszem Smoleńskim.
bibl.: Z Galicyi do Egiptu - wrażenia z początków wojny europejskiej; M.C.Przewóska, M.G. Dzieje żywota., W-wa 1937.

Aleksander Jan Joachim Hołyński 1816-1893; kartograf, literat;
Wraz z bratem Stefanem podróżował po Egipcie 1836-37, kilkakrotnie spotykając się tamże z Juliuszem Słowackim. Prawdopodobnie dotarł Nilem na południe do Dendery.
bibl.: J.Słowacki, Dziennik podróży na Wschód.

Aleksander Walerian Jabłonowski 1829-1913; etnograf, historyk, filolog;
W latach 1869-70 podjął plan naukowej wyprawy szlakiem starożytnych cywilizacji Bliskiego Wschodu; poprzez Anatolię, Tygrys i Eufrat, Aleppo, Niniwę, Babilon, Palmyrę, Baalbek, dotarł do Aleksandrii. Niestety z powodu choroby nie przeprowadził w Egipcie, pomimo planów, żadnych badań; nie zebrał także w Egipcie okazów archeologicznych, choć czynił to na całej trasie podróży (przywiózł do Kraju m.in. cenny posążek Astarte).
bibl.: Pisma tom VI, W-wa 1912; Autobiografia, Lwów 1939.

Józef Kościelski 1845-1911; ziemianin, pisarz, działacz polityczny, podróżnik;
W Egipcie przebywał w latach 1871-72.
Zainteresowany starożytnym Egiptem posiadł pewną amatorską wiedzę egiptologiczną; po powrocie do Kraju wygłaszał wiele odczytów związanych z tym zagadnieniem.
bibl.: Groby Egipcjan, "Dziennik Poznański" 1873; O rapsodach egipskich, tamże, 1874 i in.; H.Kaczmarek, Egyptian travel of J.K., Warsaw Egyptological Studies, W-wa 1997.

Władysław Kościelski "Sefer Pasza" 1818-1895; stryj Józefa, działacz polityczny, generał wojsk tureckich;
Z racji pełnionej funkcji od 1864 do 1879 przebywał w Egipcie; był ważną osobistością na dworze kedywa Izmaiła Paszy. Zdobył fortunę lokując pieniądze w akcjach Kanału Sueskiego. Schyłek życia spędził w Austrii.
Kolekcjonował zabytki sztuki orientalnej; o jego zainteresowaniach starożytnym Egiptem wiemy niewiele.

Feliks Ignacy Laasner 1805-1865; reformata, misjonarz;
W Egipcie przebywał w latach 1843 i 1846-49, głównie jako duszpasterz w Aleksandrii. Notatki egipskie L. dotyczące oglądanych zabytków staroegipskich (włącznie ze zwiedzanymi piramidami w Gizie) są sumienne, skrupulatne, lecz pozbawione jakiegokolwiek głębszego zaangażowania.
bibl.: Pielgrzymka misyjna do Ziemi Świętej, Syrii i Egiptu..., Kraków 1855.

Aleksander Laszenko 1883-1944; malarz, podróżnik;
Pierwszą podróż do Egiptu podjął (z ojcem) w wieku kilkunastu lat: 1897-98; tam zainteresował się malarstwem i upodobał motywy orientalne. Powracał do Egiptu niemal każdej zimy, a w 1904-5 podjął nawet próbę pogłębionych studiów archeologicznych w Kairze i Luksorze; w 1922 asystował, prawdopodobnie jako jedyny Polak, w otwarciu grobowca Tutanchamona. Jego dorobek malarski uległ, niestety rozproszeniu, a częściowo zniszczeniu w czasie II wojny.

Józef Feliks Łazowski 1759-1812; generał, inżynier, uczestnik kampanii egipskiej Napoleona Bonaparte;
Podczas ekspedycji był kartografem, odegrał znaczną rolę w przedsięwzięciach inżynieryjnych armii ekspedycyjnej; dokonał kilku niezwykle znaczących korekt na ówcześnie znanych mapach Egiptu. Niestety, z powodu choroby oczu musiał w 1800 powrócić do Francji.
bibl.: A.Skałkowski, Les Polonais en Egypte 1798-1801, Cracovie 1910.

Maurycy Mann 1814-1876; dziennikarz, pisarz;
Towarzyszył w podróży do Egiptu Adamowi Potockiemu; wraz z m.in. Franciszkiem Tepą w r.1852-53 odwiedził Aleksandrię, Kair, następnie feluką w górę Nilu dotarł do II katarakty.
Umiarkowanie zainteresowany zabytkami starożytnego Egiptu, pozostawił jednak ich barwne, wartościowe literacko opisy.
bibl.: Podróż na Wschód t.I-III, Kr.1854-55, wyd II jako Egipt, Syrja i Konstantynopol, Kr.1858; L.Zinkow, M.M., krakowski dziennikarz na starożytnej ziemi, "Meander" 1/1999.

Stefan Marusieński 1856-? (po 1888); podróżnik, handlowiec;
Jako agent handlowy Kompanii Angielsko-Indyjskiej przebywał w Egipcie od ok.1880 do 1888.
Zwiedził dokładnie cały Egipt opracowując m.in. mapę misyjną tego kraju; na zlecenie Władysława Czartoryskiego kupował zabytki do jego kolekcji. Z tego powodu posiadał zapewne elementarną wiedzę egiptologiczną, ale raczej typu antykwaryczno-kupieckiego.
bibl.: korespondencje do prasy krajowej na tematy arabskie; H.Szymańska, Agent Władysława Czartoryskiego w Egipcie, "Meander" 1970; taż, Gromadzenie zabytków egipskich dla zbiorów krakowskich, Zesz.Nauk.UJ, 14/1972.

Antoni Muchliński 1808-1877; orientalista, podróżnik;
W Egipcie przebywał w latach 1833-35, a następnie w roku 1869; odwiedził Aleksandrię, Kair, oazę Fajum, prawdopodobnie także Teby i Luksor; drugi pobyt dotyczył jedynie udziału w otwarciu Kanału Sueskiego. Był adiunktem Józefa Sękowskiego.
Zainteresowania starożytnicze były marginesem jego istotnych badań orientalistycznych i językoznawczych.
bibl.: Wyjątek z podróży po Wschodzie, "Pamiętnik Religijno-Moralny" s.2 1/1858; W. i M.Kotwicz, Orientalista A.M. Życie i dzieła, Wilno 1935.

Józef (Chościak) Popiel 1848-1880; dziennikarz, podróżnik;
Z powodu choroby płuc kilka zim od 1869 roku spędził w Egipcie; wydaje się, że w tym czasie amatorsko zainteresował się egiptologią.
bibl.: Z notatek podróżnych. Boże Narodzenie na Nilu, "Przegląd Polski" V/1878; L.Z.Dębicki, Józef Popiel, "Czas", 27/1880.

Jan Potocki 1761-1815; arystokrata, pisarz, podróżnik;
W Egipcie przebywał w 1784 - odwiedził Aleksandrię i Kair (piramidy).
Jego podróż do Egiptu ma umiarkowane znaczenie dla egiptologii (pozostawił m.in. relację o sporządzeniu u wejścia do Wielkiej Piramidy francuskojęzycznego napisu); poważniejsze znaczenie mogłyby mieć studia historyczne do dziejów Egiptu starożytnego - niestety pozostały niedocenione i zapomniane.
bibl.: Voyage en Turquie et en Egypte, fait l'annee 1784, 1788; Leszek Kukulski, [wstęp do:] Podróż..., W-wa 1965.

Mikołaj Krzysztof Radziwiłł "Sierotka" 1549-1616; książę, pielgrzym, podróżnik; wyprawę do Egiptu podjął podczas pokutnej pielgrzymki do Ziemi Świętej;
W Egipcie przebywał w 1583; trasa podróży zamyka sie trójkątem Aleksandria - Kair (nekropola memficka) - Damietta.
Podczas wyprawy "do piramid" zakupił mumie oraz zebrał pewną kolekcję starożytności (zapewne głównie uszebti i amulety); niestety utracił wszystko podczas podróży powrotnej na Morzu Śródziemnym.
bibl.: Hierosolymitana peregrinatio..., 1601; Thomas Schneider, Der Ägyptenbesuch des M.K.R."S". von 1583, ZÄS, t.117, 1990

Jan Rakowski (brak wiadomości o dacie i miejscu urodzin oraz śmierci); ziemianin, podróżnik;
ze swojej podróży do Egiptu pozostawił niezwykłe dziełko Muzeum Boulaq w Kairze w którym osobliwie wiele miejsca poświęcił szczegółowemu i zaskakująco trafnemu opisowi zwiedzanej kolekcji.
bibl.: Muzeum Boulag w Kairze, kartka z podróży na Wschód, Kraków 1889; Wspomnienie Egiptu z uwzględnieniem historii kraju, stosunków miejscowych i statystyki na podstawie prac źródłowych i własnych poglądów, Kr. 1890;

Maksymilian Ryłło (Piotr Rolly) 1802-1848; jezuita, misjonarz, orientalista;
Podróżnik i znawca Bliskiego Wschodu; w czasie swoich podróży zazwyczaj interesował się także badaniem i kolekcjonowaniem zabytków archeologicznych (zwykle przekazywał je do Muzeum Watykańskiego). W Egipcie przebywał w ostatnim roku swego życia, w 1848, podróżując z Aleksandrii statkiem w górę Nilu, aż do Chartumu, gdzie zmarł.
bibl.: S.Kościałowski, O.M.Ryłło, T.J., Bejrut 1946.

Józef Julian Sękowski 1800-1858; orientalista, podróżnik, pisarz, profesor Uniwersytetu Petersburskiego;
W Egipcie przebywał w latach 1820-21 odbywając podróż w górę Nilu aż do Nubii (odwiedził m.in. zaledwie kilka lat wcześniej odkrytą świątynię w Abu Simbel).
Ofiarował do kolekcji Uniwersytetu Jagiellońskiego nabyty podczas podróży znakomicie zachowany papirus Ksiegi Umarłych.
bibl.: Wyiątek z opisu podróży w Nubii..., "Pamiętnik Warszawski" 1822 [zob.także po rosyjsku: Otrywki iz puteszestwija po Egiptu...]; A.Zajączkowski, Z dziejów orientalizmu polskiego oraz T.Andrzejewski, U początków polskiego kolekcjonerstwa egiptologicznego [w:] Szkice z dziejów polskiej orientalistyki (I-II), W-wa 1965-8.

Henryk Sienkiewicz 1846-1916; powieściopisarz;
Pobyt w Egipcie (1891) był etapem jego ambitnego zamierzenia podróżniczego do Afryki Równikowej; zatrzymał się jednak tylko w Kairze (piramidy) i nie wydaje się, aby zabytki starożytne wywarły na S. szczególne wrażenie. Wątek staroegipski pojawił się śladowo w jego twórczości literackiej (opowiadanie Sąd Ozyrysa, 1908; powstało zapewne bez związku z podróżą).
bibl.: Listy z Afryki, W-wa 1893.

Zygmunt Skórzewski 1828-1901; ziemianin, podróżnik;
W 1850 odbył podróż do Egiptu, odwiedzając Aleksandrię i Kair (piramidy w Gizie); pozostawił barwny, utrzymany w romantycznej manierze pisarskiej, aczkolwiek powierzchowny, dziennik wyprawy.
bibl.: Wspomnienia Wschodu. Dziennik podróży..., Lipsk 1855.

Juliusz Słowacki 1809-1849; poeta, dramatopisarz;
Podróż do Egiptu odbył w 1836 roku; feluką dopłynął w górę Nilu aż do wyspy File.
Wydaje się, że zainteresowanie zabytkami starożytnymi było podyktowane wymogami romantycznej konwencji podróżniczej; rysunki i akwarele wykonane przez S. (bardziej niż - zasadniczo słaby - plon literacki) wskazują jednak pewne szczere zaangażowanie i amatorskie zainteresowanie egiptologią.
bibl.: R.Przybylski, Podróż J.S. na Wschód, W-wa 1982.

Antoni Stadnicki 1874-1906; dyplomata, orientalista, wicekonsul austriacki w Tangerze;
W Egipcie przebywał w 1905 roku interesując się dogłębnie wykopaliskami, odbył nawet "archeologiczną" wędrówkę w górę Nilu docierając do Asuanu i ruin File.

Józef Sułkowski 1771(?)-1798; oficer, adiutant Napoleona Bonaparte; uczestnik militarnej ekspedycji napoleońskiej w 1798;
W Egipcie od 2 VII do 22.X (data śmierci).
Wykazywał głębsze zainteresowania orientalistyczne i był wyjątkowo dobrze merytorycznie przygotowany do wyprawy; zaangażował sie w prace Instytutu Wschodniego gdzie m.in. podejmował problemy opracowywania pewnych zabytków staroegipskich. Przygotowywał także słownik francusko-arabski na potrzeby uczestników ekspedycji.
bibl.: Notes sur l'expedition d'Egypte; A.Skałkowski, Les Polonais en Egypte 1798-1801, Cracovie 1910.

Jan Tarnowski 1488-1561; hetman wielki koronny;
W 1517 roku w drodze pielgrzymiej do Palestyny odwiedził Egipt, gdzie nawet zatrzymał się na pewien okres w sprawach związanych z wojskowością; był on z całą pewnością jednym z pierwszych Polaków w Egipcie.
bibl.: K.Hartlib, Najstarszy dziennik podróży do Ziemi Świętej..., "Kwart.Hist.", 1930.

Franciszek Tepa 1828-1889; artysta malarz;
Odbył podróż do Egiptu towarzysząc m.in. Adamowi Potockiemu i Maurycemu Mannowi; odwiedził Aleksandrię, Kair, następnie feluką w górę Nilu dotarł do II katarakty.
Zainteresowany bardziej "orientem" niż zabytkami starożytności, pozostawił nieco szkiców, rysunków i akwarel dokumentyjących egipską wyprawę.
bibl.: M.Domański, Podróż F.T. na Bliski Wschód, "Przegląd Orientalistyczny" 4/1981.

Antoni Waga 1799-1890; entomolog, podróżnik;
Podróż do Egiptu odbył w 1863 wraz z A.Branickim; skupiał się na badaniach z zakresu swojej specjalności. Ofiarował jednak Bibliotece PAU w Krakowie kilka przywiezionych z Egiptu (zakupionych przez Branickiego) rękopisów koptyjskich.
bibl.: Pobyt w Kairze, "Tygodnik Ilustrowany" 286-7/1865.

Władysław Wężyk 1816-1848; arystokrata, podróżnik;
Podróż do Egiptu podjął w 1839 - przebywając trasę wzdłuż Nilu, aż do Asuanu.
Bystry obserwator, choć jego podróż do Egiptu ma umiarkowane znaczenie dla egiptologii; próbował podjąć się opracowania (skompilowania) dziejów Egiptu (Egipt - dzieje); nieporównanie wartościowszy jest opis podróży.
bibl.: Egipt - dzieje / obrazy (I-II), wznowione jako Podróże po starożytnym świecie W-wa 1957.

Mikołaj Wisłocki 1821-1886; podróżnik, kolekcjoner, miłośnik sztuki;
W Egipcie przebywał zimą 1844-45 - podczas pobytu zwiedził dolinę Nilu "aż do katarakt"; prawdopodobnie kontaktował się z C.R.Lepsiusem i, być może, próbował samodzielnych prac wykopaliskowych. Zebrał niewielką kolekcję (kilkadziesiąt, głównie drobnych, przedmiotów), obecnie rozproszoną; prawdopodobnie część znajduje się w Muzeum Czartoryskich w Krakowie, kilka zabytków w zbiorach UJ (w tym cenna stela Ipui z Deir el-Medina).
bibl.: Ludwik Jenike, M.W. "Tygodnik Ilustrowany" 159/1886, J.Śliwa, M.W. Zapomniany podróżnik i kolekcjoner "Meander" 9-10/1993.

Tomasz Stanisław Wolski 1700-1734; szlachcic, pielgrzym, podróżnik; wyprawę do Egiptu podjął przy okazji pielgrzymki do Ziemi Świętej;
W Egipcie przebywał przez ok. dwa tygodnie w 1726; trasa podróży: Aleksandria - Kair (piramidy) - Ecatumpolis (?).
Brak głębszych zainteresowań kulturą starożytnego Egiptu.
bibl.: Illustris peregrinatio Jerosolimitana, 1748; Władysław Chomętowski, Podróże T.S.Wolskiego..., W-wa 1874; Tadeusz Łopalewski, Przesławna peregrynacja T.W., W-wa 1959.

Karol Bernard Załuski 1834-1919; dyplomata, orientalista;
W Egipcie przebywał kilkakrotnie, przynajmniej w 1859 oraz od 1888 roku; prowadził poparte obszerną wiedzą i erudycją badania lingwistyczne, interesując się językiem i literaturą koptyjską.

Władysław i Zdzisław Zamoyscy

Ignacy Żagiell 1826-1891; lekarz w służbie brytyjskiej, przyrodnik, podróżnik;
Po Egipcie podróżował od 1864, m.in. w towarzystwie Michała hr. Tyszkiewicza, następnie wstąpił na służbę syna Muhammada Alego, księcia Halima; amator egiptolog, jednakże jego opis dziejów starożytnego Egiptu jest kompilacją innych syntez. Trudno także - wobec ponoszącej go niejednokrotnie podróżniczej fantazji - jednoznacznie ocenić zakres podróży po Egipcie i innych krajach Bliskiego Wschodu oraz Afryki (podawał się np. za rzeczywistego odkrywcę źródeł Nilu).
bibl.: Historia starożytnego Egiptu I-II, Wilno 1879.