"Egipska" książka Stefana Żeromskiego

Egiptyzujące elementy typograficzne były jednym z charakterystycznych przejawów zjawiska zwanego przez historyków sztuki "egiptomanią". Jednym z pierwszych przykładów zastosowania takich motywów w dziejach książki nowożytnej był tzw. Mszał Colonny (nazwany tak od Pompeo Colonny) z 1520 roku; zdobiące go miniatury zawierały niecodzienne przedstawienia fantastycznych "egipskich" bóstw - Apisa, Bastet, Tota, motyw obelisku, sfinksa, królewskiej korony górnego i dolnego Egiptu, itd. Motywy te związane były z wątkiem fascynacji dawnym Egiptem w szesnastowiecznych Włoszech, spowodowanych między innymi odkryciami w Villa Adriana. W tym czasie spotykamy po raz pierwszy pojedyncze egipskie motywy w książkach wydawanych na terenie Polski - typowym przykładem może być sygnet drukarni Łazarza Andrysowica (znanej na przykład z wydawania dzieł Jana Kochanowskiego), zawierający wizerunek obelisku.
Egiptyzujące motywy typograficzne nasilają się jednak znacznie pózniej, aby osiągnąć swe apogeum w końcu XIX wieku i szczególnie w pierwszej połowie wieku XX, nawiązując do tak modnego stylu art deco. Na gruncie polskim jednak jest to zjawisko efemeryczne; pojedyncze elementy znajdujemy na przykład w periodykach młodopolskich. Oczywiście wyłączam z rozważań wydania takich dzieł, jak na przykład Faraon Bolesława Prusa, czy książki związane treściowo bardzo ściśle z tematyką staroegipską. Na tym tle dość wyjątkowo prezentuje się edycja dwu opowiadań Stefana Żeromskiego: Aryman mści się i Godzina, wydana w 1904 roku w Krakowie, nakładem Gebethnera i Wolffa. Elementami egiptyzującymi nie są tu ilustracje; tych w znaczeniu ścisłym książka nie zawiera. Nagromadzono tu natomiast dość sporą kolekcję bardzo charakterystycznych inicjałów i finalików. Pewne egipskie elementy w onirycznej treści Arymana częściowo jedynie "usprawiedliwiają" typografię; już na okładce wita nas charakterystyczny harfiarz - (nieznacznie zmieniony) przerys motywu z grobowca Ramzesa III (KV 11) w Dolinie Królów, niezwykle spopularyzowany w Europie od czasu zreprodukowania go w Description de l'Egypte i może bardziej nawet w Monumenti dell'Egitto e della Nubia Ipollito Roselliniego. Natomiast inicjały i finaliki w części wydają się nawiązywać wprost do Description; być może dokładna analiza ikonograficzna pozwoliłaby ustalić to bez wątpliwości.

 The text above: "The 'Egyptian' book of Stefan Zeromski" describes egyptianizing typographical elements in some books, XIXth-XXth Cent.

Some examples of book design in early XXth Century (Poland)







Return to Home Page

Autor © Leszek Zinkow | e-mail